مسجد سلمان

شاید نبش قبر صحیح نباشد اما گزارش درباره مسجد سلمان که در فهرست آثار ملی ایران بود و تخریب شد ، مسجد سلمان ، که از آخرین کارهای استاد حسین لرزاده بود ، آخرین مسجد ساخته شده طاق پوش دار در تهران با دو بادگیر ، اولین مسجدی که بر روی حصار ناصری ساخته شده بود … مسجد سلمان تخریب شد با چه مجوزی بماند! دادگاه مسجد سلمان چه شد هم همین طور! من مانده ام تصرف معبر و احداث بنای مسجد سلمان بر روی معبر ۱۷ شهریور چگونه صادر شده است !!!
آدرس مسجد سلمان
: استان تهران ، شهر تهران ، خیابان ۱۷ شهریور (شهباز سابق ، خندق ناصری سابق تر) ، حدفاصل کوچه های شهیدان مجید فریدوند و ابوالقاسم تشکری (سلمان و مسجد سلمان سابق)
شماره ثبت در فهرست آثار ملی ایران
: ۱۹۱۶۹ تاریخ ثبت ۰۳/۰۳/۱۳۸۶ ه خورشیدی
مختصات جغرافیایی ، آب و هوا ، نقشه مسجد سلمان و … :  E 51″26’46.12   N 35″40’09.46
ارتفاع از سطح دریا
: ۱۱۴۳ متر
پیرامون نام (وجه تسمیه)
: سلمان فارسی از صحابه پیامبر بود که دستور ساخت خندق را داد و نکته جالب آنکه مسجد سلمان بر روی حصار و خندق ناصری (ناصرالدین شاه) بنا شده بود.

ایوان اصلی مسجد سلمان

ایوان اصلی مسجد سلمان

دوران و بانی اثر : در سال ۱۳۲۶ و در زمان پهلوی دوم مسجد سلمان با معماری استاد حسین لرزاده در زمینی که توسط حاج محمد یخچالی اولنگ تهرانی وقف شده بود ، بنا گردید. نکته ویژه اول:

یخچال خلیلی که در ضلع جنوبی اتوبان آهنگ (محلاتی) فعلی قرار داشت و به شماره ۱۳۶۹ در فهرست آثار ملی ثبت شده بود از موقوفات ایشان است که این یخچال هم در سالهای گذشته توسط شهرداری تهران تخریب گردید.

امکان بازدید : به علت تخریب ، دیگر امکان پذیر نیست.

درب ورودی اصلی مسجد سلمان در ضلع شمال غربی

درب ورودی اصلی مسجد سلمان در ضلع شمال غربی

پیشینه و تاریخچه :

پیشینه قبل از تخریب مسجد سلمان: مسجد سلمان در سال ۱۳۲۶ کمی بالاتر از میدان خراسان در محل قبلی دروازه خراسان و بر روی حصار ناصری بنا شد و جزو اولین مساجدی بود که پس از تخریب حصار شرقی شهر و پر شدن خندق ناصری بر روی آن احداث شده بود. بانی و واقف مسجد حاج محمد یخچالی اولنگ تهرانی از یخچال داران به نام تهران قدیم بود که فرزندان و نوادگان ایشان به نامهای حاج محمد ، حاج شعبان ، حاج محسن ، مصطفی و حسین درریز تا چند سال قبل جزو هیات امنا مسجد سلمان بودند.

ایوان اصلی مسجد سلمان در حال تخریب

ایوان اصلی مسجد سلمان در حال تخریب

امام جماعت مسجد سلمان در ابتدا حاج شیخ رضا سراج از وعاظ به نام وقت بود که پس از ایشان آیت الله سید محمد شجاع الدین خویی امام جماعت مسجد را به عهده گرفتند که البته برخی مواقع آیت الله خوانساری نیز به عنوان پیش نماز در مسجد سلمان حضور داشتند. در نهایت امر آیت الله روحانیان که در میان اهالی به آیت الله روحانی شهره است توسط آیت الله خویی جهت امام جماعتی مسجد سلمان معرفی شدند.

یکی از دو بادگیر مسجد سلمان

یکی از دو بادگیر مسجد سلمان

نکته ۱: مغازه کوچکی در ضلع جنوب غربی مسجد سلمان که در ابتدا حلبی سازی ، سپس تعمیرات تلفن و ساعت و درنهایت موتور سازی رحمان در آنجا قرار داشت . نکته آنکه در حال حاضر حوالی مسجد سلمان به بورس فروش موتورسیکلت در تهران تبدیل شده است.

موتورسازی رحمان مسجد سلمان

موتورسازی رحمان مسجد سلمان

نکته ۲: با توجه به معروفیت و شهره بودن مسجد ، داروخانه سلمان ، بانک ملی شعبه سلمان ، گرمابه سلمان و … در کنار مسجد احداث شده و فعالیت می کردند.

گرمابه سلمان در خیابان غیاثی (آیت الله سعیدی)

گرمابه سلمان در خیابان غیاثی (آیت الله سعیدی)

پیشینه تخریب مسجد سلمان: در زمستان سال ۱۳۸۵ به علت نم زدگی سرویس های بهداشتی مسجد سلمان ، اداره اوقاف مجوزی را برای تعمیر و شهردار وقت هم مجوز را به همراه کمک بلاعوضی  به هیات امناء‌ مسجد می دهد (البته می گویند مجوز تخریب و تغییر کاربری مسجد به مذهبی _ تجاری صادر شده بود) و  هیات امناء مسجد سلمان شروع به تخریب سرویس های بهداشتی می کند که سازمان میراث فرهنگی هم از موضوع مطلع و برای جلوگیری از تخریب کامل مسجد سلمان ، پرونده ثبتی برای آن تشکیل می دهد و اثر مسجد سلمان در خرداد ماه ثبت ملی می شود و در این خصوص جلسه مشترکی با حضور ریاست سازمان میراث فرهنگی ، اداره اوقاف ، شهرداری و هیات امناء‌ برگزار می شود و توافق نامه ای جهت رعایت و حفظ ارزشهای میراثی مسجد سلمان به امضاء طرفین می رسد. نکته جالب آنکه در جلسه مشاور تعیین و طرح بر اساس اینکه هیچ گونه آسیبی به بخش های تاریخی مسجد وارد نشود ، تهیه می گردد.

درختان روبروی مسجد سلمان کجاست ؟؟

درختان روبروی مسجد سلمان کجاست ؟؟

طرح مشاور:

الف) علی رغم به هم خوردن طرح مجموعه در پلان سعی شود نقشه های طرح بازسازی ، از لحاظ حجمی آرایش فضایی اطراف صحن را تغییر ندهد و هیچ عنصر ارتفاعی بالاتر از تاج ایوان اصلی قرار نگیرد. ب) بنای بازسازی شده حداکثر استفاده را از زیرزمین نموده و در صورت پایین بودن سطح آبهای زیرزمینی به جای یک طبقه به میزان دو طبقه در عمق زمین بنا احداث گردد تا فضاهای خدماتی به زیر زمین منتقل گردد. ج) احیای نماهای خارجی و داخلی از اندود سیمان و بهینه سازی نمای آجری آن د) نوسازی بخشهای تخریب شده همزمان با مرمت ساختمان شبستان اصلی و مفروش نمودن سقف برای استفاده بهینه از فضای آن

اما زهی خیال باطل …! هیات امناء تصمیم خود را می گیرد و مسجد سلمان به طور کامل تخریب می شود !!! حالا بگذارید پیشینه مسجد سلمان پس از تخریب را در انتها بگویم و از خود مسجد سلمان و معماری آن بیشتر حرف بزنم.

ایوان مقابل شبستان مسجد سلمان در حال تخریب

ایوان مقابل شبستان مسجد سلمان در حال تخریب

مشخصات و معماری مسجد سلمان: بنای مسجد سلمان که در زمینی مستطیل شکل به ابعاد تقریبی ۲۰ در ۴۲ متر توسط استاد حسین لرزاده  بنا و از دو بخش به ظاهر مجزا تشکیل شده بود. بخش طاق پوش که به شبستان مردانه معروف و از گوشه جنوب غربی بنا آغاز و تا قطر زمین مستطیل شکل امتداد داشت و بخش تیرپوش مسجد سلمان که شبستان زنانه و سایر فضاهای خدماتی را در اطراف حیاط شامل می شد.

پلان و نقشه مسجد سلمان

پلان و نقشه مسجد سلمان

نکته ۳: ساخت مسجد سلمان به سرپرستی استاد حسین لرزاده بوده و حاج حسین معمار محمد علی ، حاج محمد تهرانی ، حاج قاسم تیشه دار و حاج شیخ رضا سراج که خود نیز معمار بوده احداث شده است.

طاق شبستان اصلی مسجد سلمان و کاربندی های اطراف آن

طاق شبستان اصلی مسجد سلمان و کاربندی های اطراف آن

شبستان مردانه مسجد سلمان که با طاق پوشیده شده بود ، دارای پلانی چلیپایی که در مرکز آن طاق اصلی واقع که از سه طرف بر روی تویزه هایی قرار گرفته و از دیواره های بنا با نیم طاقهایی حمایت جانبی می شد . کاربندی های زیبایی فضاهای گوشوار مستطیلی هر یک از این سه جبهه را به پلان نیم دایره برای پاکار نیم طاقها تبدیل می کردند. این فضا در ضلع چهارم به تنها ایوان مسجد در ضلع جنوب غربی صحن منتهی می شد.

تبدیل پلان مستطیل به دایره توسط کاربندی در گوشواره های اطراف طاق اصلی

تبدیل پلان مستطیل به دایره توسط کاربندی در گوشواره های اطراف طاق اصلی

فضاهای تیرپوش مسجد سلمان از ورودی در ضلع شمال غربی بنا آغاز و با چرخش زیبایی اطراف صحن شکل گرفته بود . این آرایش به گونه ای بود که نسبت فضاها از یک چهارم شمال غربی به جهت عقربه های ساعت به تدریج افزوده گشته تا در نهایت به بیشترین میزان خود در یک چهارم جنوب غربی که همان شبستان اصلی است منتهی گردد. هرچند فضای تیرپوش مسجد سلمان به دلیل استفاده از تیرآهن مربوطه به دوره متاخری به نظر می رسید اما اصول رعایت شده در طراحی هماهنگ با بخش طاق پوش و همسانی نوع آجر و ملات به کار رفته در این بخش گواه آن است طراح با اشراف کامل به معماری و سازه سنتی و مدرن آن روز عامدا این دو بخش را در کنار یک دیگر خلق نموده است .

محراب و کاشی کاری های مسجد سلمان

محراب و کاشی کاری های مسجد سلمان

نکته ۴: در مهر ماه سال ۱۳۸۶ آه تخریب مسجد سلمان ، جان چهار نفر کارگر را به علت ریزش آوار می گیرد!!!

محراب و کاشی کاری های مسجد سلمان

محراب و کاشی کاری های مسجد سلمان

پیشینه مسجد سلمان پس از تخریب:

تصویر هوایی مسجد سلمان در سال 1386 قبل از تخریب

تصویر هوایی مسجد سلمان در سال ۱۳۸۶ قبل از تخریب

پس از تخریب کامل مسجد سلمان و جان باختن ۴ کارگر در زیر آوار اختلافاتی فی مابین هیات امناء در می گیرد و از آن طرف هم واحد حقوقی سازمان میراث فرهنگی شکایت خود را از عاملین تخریب مسجد سلمان مطرح می کند و باز هم زهی خیال باطل … پس از چند سال برگزاری جلسات دادگاه و سیاسی کاری و ملاحظه کاری ، برخی متهم درجه ۲ می شوند و برخی با توجه به مناصب مختلف در دادگاه ویژه نظامی و روحانیت پرونده شان باید بررسی گردد و خلاصه موضوع تمام می شود …. حال با توجه به ماده ۵۵۸ قانون مجازات اسلامی مبنی بر یک تا ده سال محکومیت کسانی که آسیب به ابنیه فهرست آثار ملی وارد کرده اند !!! آیا اتفاقی افتاد ، آیا خسارات وارد شده به مسجد تاریخی سلمان قابل برگشت است !!

مسجد سلمان و داروخانه سلمان در سال 85

مسجد سلمان و داروخانه سلمان در سال ۸۵

مسجد سلمان و داروخانه سلمان در سال 91

مسجد سلمان و داروخانه سلمان در سال ۹۱

نکته ویژه دوم:

تا یک سال قبل سازه چهارطبقه مسجد سلمان در حال احداث بود که به یک باره فضای سطح معبر روبروی مسجد توسط معماران اشغال به فضای کل مسجد سلمان الحاق شد. حال این سوال برای هر بیننده و رهگذری پیش می آید که با کدام مجوز سطح خیابان اشغال شده است!! نمی دانم می خواستند با این کار قدرت خود را به رخ ما بکشند یا داغ تخریب مسجد سلمان را برای ما تازه کنند.

اشغال معبر پیاده رو ، روبروی مسجد سلمان

اشغال معبر پیاده رو ، روبروی مسجد سلمان

در آخر بد نیست یادی از  آقای محمدرضا نوروزی استاد تکواندو ببرم که کلی از جوانان محله مسجد سلمان یاد آموزش های رایگان ایشان در مسجد می افتند و همچنین شهدای این محله مخصوصا شهید علی اصغر آرونی  و ابراهیم هادی و … یادشان گرامی

سطح اشغال شده معبر مسجد سلمان در خیابان 17 شهریور

سطح اشغال شده معبر مسجد سلمان در خیابان ۱۷ شهریور

منابع و سرچشمه ها
اسناد ثبتی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری روزنامه سرمایه ، شماره ۵۸۱ به تاریخ ۲۸/۷/۱۳۸۶ صفحه۲۸ عکسهای قبل از تخریب از رضا شیرازیان داغ تخریب مسجد سلمان سه ساله شد (شبکه اطلاع رسانی ساختمان ایران – ۸۹/۰۸/۳۰) خبرگزاری میراث فرهنگی (۱ و ۲ ) خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا (۸۹/۰۸/۲۹) خبرگزاری میراث آریا (۱ و ۲ و ۳ و ۴ )

۸ شهریور, ۱۳۹۱ توسط

۱۹ همسفر

  1. درود دوباره
    مگه مسجد نبود؟ چرا تخریبش کردن؟ آدم سر از کار این ملت در نمیاره ،‌این یه مدلش رو دیگه ندیده بودم؟ مذهبی – تجاری؟ بسم الله ، مسجد رو که تخریب نمی کنند باید بیشتر بهش برسن اونم این یکی که تاریخی هم حساب می شده ، اینطور که همه جای مملکت دارن پیش میرن بیشتر دنبال ویرانی هستن تا آبادانی
    خدا به خیر بگذرونه از دست کم اندیشان کوته فکر
    سپاس فراوان از شما جناب شهریار

    شهریار: امیدوارم عاقبت من هم به خیر شود چون کمی به آنها برخورده با این گزارش

  2. فرهنگیان

    سلام
    آبادی را ویرانه و ویرانه را آبادی می کنند !

    شهریار : !!!

  3. اسف بار اسف بارِ…شاهکار مادی و معنوی …به چه راحتی…کاش که بشه کاری کرد جلوی این تخریبها گرفته شه!!!!

    شهریار : تنها راه حل فرهنگ سازی و اطلاع رسانی است

  4. درود بر جناب شهریار ؛ من هنوز نمی دانم رفتار این ها از چه منطقی پیروی می کند؟ یک روز به بهانه ی مسجد جایی را تخریب می کنند و روزی دیگر به بهانه ای دیگر مسجد را؟!

    شهریار : نابخردی و زیاده خواهی و عدم شناخت فرهنگ و …

  5. ایران قبله عالم

    سلام
    الان چند درصدش تجاری شده این مسجد؟

    شهریار : در این خصوص ترجیح می دهم خصوصی خدمت شما عرض کنم ، چون تا به همین جا هم برایم این گزارش مشکل ساز شده است

  6. سلام
    بسیار متعجب شدم و متاسف..به نظر من که این هیات امنای قدرتمند میتونستن با شعار ساخت مسجد برای مردم تا وسط خیابونم بیان..بله مشکل این مردم فرهنگه…

    شهریار: از آن چیزی که فکر می کنید قدرتمند تر

  7. تعطیلات هفته گذشته اصفهان بودیم
    تمام محوطه حیاط مسجد جامع رو داربست بسته بودن و روی داربستها پرده انداخته بودن تا سایبان بشه برای نمازگزاران!! واقعن چهره مسجد جامع با اونهمه شکوه و زیبایی، زشت و زننده شده بود. پرسیدیم گقتن که نیمه اول سال وضع به همین منواله. ظاهرن با آمدن فصل پائیز و خنک شدن هوا نماز رو داخل مسجد اقامه میکنن و اون داربستها رو جمع میکنن.
    ما شاکی شدیم و به این حرکت اعتراض کردیم. گفتن مسجد دست سازمان گردشگری نیست بلکه دست … هست (یه نهاد مذهبی که یادم نیست اسمش چی بود). در واقع همینی که هست. مهم اقامه نماز در مسجده {ببخشید} گور پدر آثار باستانی و گردشگر!
    در بعضی قسمتها تمام در و دیوار مسجد یادگاری نویسی شده بود. آدم نمیدونه از مردم ناآگاه و نادان بناله یا از مسوولین بی مسئولیت!؟
    به هر حال ممنون از اطلاع رسانی، شهریار عزیز
    شهریار: یکی از مشکلات همیشگی مسجد جامع همین داربست هاست البته این یک سوال همیشگی برای بازدید کنند های غیرایرانی است و از اینکه آنجا یک مراسم مذهبی قرار است برگزار شود خوشحال می شوند و برنامه خود را هماهنگ می کنند برای بازدید از مراسم مذهبی اما زهی خیال باطل!! چون اجازه ورود و بازدید در آن زمان به آنها داده نمی شود … خلاصه این قضایا سوژه ای است برای خودش

  8. با درود به شهریار عزیز. مدتی بود از جنابعالی بی خبر بودم. لازم دیدم که عرض ادب داشته باشم و تلاش شما را پاس بدارم

    شهریار: سپاس فراوان از محبت شما ، البته مطمئن هستم کارهای کوچک من در قبال تلاش بی وقفه شما درخصوص میراث استان خوزستان هیچ است

  9. الهام

    سلام و درود
    قدم نو رسیده مبارک!
    برای نوشته هایتان سپاس…

    شهریار: سپاس از پیام تبریکتان ، کماکان منتظر خبر شما درخصوص آرامستان گردی ابن بابویه هستم

  10. سلام دوست عزیز
    خیلی زحمت کشیدی چرا که مسافرت و درج مطالب آن کار پرزحمتی است.
    موفق و بهروز باشی.

    شهریار: سپاس

  11. کلا عجیب بود!

    شهریار: عجیب تشریف فرمایی شما بود ، با آمدنتان به سفرنویس کلی انرژی مثبت گرفتیم

  12. میراث فرهنگی و شهرداری مانند دو لبه قیچی به جان خانه ها و محلات تاریخی افتاده اند امیدوارم هرچه زودتر سازمان میراث فرهنگی از بین برود

    شهریار: مطمئن باشید با از بین رفتن چیزی یا کسی ، اتفاق مثبتی نمی افتد !!!راهکارهای بهتری نیز وجود دارد

  13. دوست خوبم ، اقا شهریار عزیز سلام
    راستش نمی دونم که چه باید بگویم.هرگاه خبری این چنین می شنوم تا مدتها در سکوت و تفکر فرو می روم.به راستی هدف کسانی که به دنبال تخریب نمای قدیمی شهرمان هستند چه می باشد.بهتر نبود همان مسجد را به همان شیوه قدیم حفظ می کردند و با بازسازی اصولی آن بخشی از تاریخ این شهر را به بوته فراموشی نمی سپردند.
    امید که روزی برای شهرمان به اندازه خانه هایمان ارزش قائل بشویم.

    شهریار : اگر اینچنین که فرمودید می شد اسم اینجا را ایران نمی گذاشتند!!!

  14. چه جالب!
    باز هم گزارشی جامع و عجیب.
    سپاس..

    شهریار: در ایران هیچ چیز عجیب نیست

  15. مینا

    سلام
    امیدوارم هیچوقت آثار گذشتگان ما تخریب نشه.خیلی برام عجیبه چرا این مسجد تخریب شده؟!

    شهریار: سرکار خانم یزدی اینجا ایران است و همه چیز امکان پذیر

  16. پس از بازدید رضا خان از آتشکده سر مسجد در سال ۱۳۰۳ و با تصویب مجلس شورای ملی در سال ۱۳۰۵ نام آن را از (میدان نفتون)به مسجد سلیمان تغییر داد. مسجد سلیمان دارای دو پیشینه باستانی و صنعتی است،همچنین مسجد سلیمان مرکز تحولات شگرف اقتصادی ایران و خاور میانه بود که بعد از چند هزار سال خاموشی در سال ۱۲۸۷ خورشیدی با اکتشاف نفت تبدیل به شرکت شهر اما با چهره ای متفاوت پا به عرصه وجود نهاد و اقوام گوناگونی از نقاط مختلف کشور و چه بسا دنیا را به خود جذب کرد.البته روایتهای زیادی سینه به سینه ای در شهرستان مسجد سلیمان و توابع تاکنون بیش از ۴۰۰ اثر فرهنگی،تاریخی و صنعتی شناسائی گردیده که تعداد ۲۱ اثر از آنهادر فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است بر اساس گمانه زنی ها مسجد سلیمان و توابع آن بالای ۱۰۰۰ اثر تاریخی دارد که میتوان شناسایی کرد.

    شهریار: این نوشته درباره عمارت مسجد سلمان است نه شهر مسجد سلیمان!!!

  17. حق با شماست جناب شهریار! در ایران هیچ چیز عجیب نیست همه چیز هم امکان پذیر است

    شهریار: حتی تخریب مسجد!!!

  18. سلام
    اگر غیر از این می شد باید تعجب کرد، تخریب این مکانها دیگر جای تعجبی ندارد

    شهریار: خدا کند این برای ما عادی نشود ، وگرنه …

  19. سلام اقای شهریار باین مطالب که همش تخریب و تخریب شده در این سازمان میراث نمیدونیم چیکار کنیم هروقت این خبرا رو در وبتون میخونم تا چند وقت اعصاب خوبی ندارم تا اروم میشه ی خبر دیگه میشنوی تاکی خدا میدونه این خبر چند سالی بود که از ذهنم رفته بود ممنون که یاد اوری شد

    شهریار: فکر کنم شما اهل همین محله بودید درسته!!!

همسفران

آموزش catia

آموزش cnc

سکوبندی آزمایشگاه

هود آزمایشگاه

کابینت آزمایشگاه

تصفیه آب

تصفیه فاضلاب

تصفیه هوا

تاتو ابرو

کاشت مژه

عمل بینی

جراحی بینی

دستگاه فوم بتن