قلعه شوش (آکروپل)

قلعه شوش ،‌قلعه آکروپل ، قلعه فرانسوی ها ، موزه آجر و با هر قلعه ای که می خواهید نامش را بگذارید ، قلعه ای که همیشه با دربهای بسته آن روبرو شده اید ،‌ قلعه شوش در استان خوزستان، قلعه شوش ، قلعه ای که من نمی خواستم درباره آن چیزی بنویسم ، چون قرارم نوشتن درباره مکانهایی بود که درباره آنها کمتر نوشته اند اما … اما وضعیت نابسامان آنجا مجبورم کرد خیلی مختصر و نه به صورت کنکاشانه درباره قلعه شوش (آکروپل)‌بنویسم ، همراه باشید …

قلعه شوش (آکروپل) : آدرس استان خوزستان ، شهر شوش ، خیابان طالقانی بر روی تپه آکروپل (ارگ)
شماره ثبت در فهرست آثار ملی ایران : 3983 تاریخ ثبت 1380/07/10 ه خورشیدی
مختصات جغرافیایی ، آب و هوا ، نقشه و … :
ارتفاع از سطح دریا :  متر
نامهای دیگر : قلعه آکروپل ، قلعه فرانسوی ها ،‌ موزه آجر
پیرامون نام (وجه تسمیه) :
قلعه آکروپل: به دلیل شباهت بسیار زیادی به زندان باستیل به قلعه آکروپل معروف شده
قلعه فرانسوی ها: به شوند اینکه توسط هیئت باستان شناسی فرانسوی (ژان ژاک دومورگان) بنا شده به قلعه فرانسوی ها شهره بود.
موزه آجر: به دلیل وجود انواع آجر به ویژه آجرهای کتیبه‌دار با ابعاد مختلف و منقوش مینایی، می‌توان این قلعه را موزه آجر نامید.
دوران و بانی اثر : در دوران قاجار و به دستور هیئت باستان شناسی فرانسوی (ژان ژاک دومورگان) و معماران دزفولی بنا شده
امکان بازدید : در برخی اوقات اجازه بازدید وجود دارد و البته بیشتر اوقات بسته است. البته در اینجا به تفصیل نوشته ام که چرا بسته است.!!!

پیشینه و تاریخچه :
ژاك دومورگان زمين‌شناس و متخصص دوران پيش از تاريخ، طي يك سفر تحقيقاتي در غرب ايران، از شوش ديدن مي‌كند. تپه‌هاي عظيم شوش بلافاصله او را مجذوب خود كرد و با گرفتن حق كاوش انحصاري كاوش باستان شناسي در ايران براي فرانسه و با هدف انجام يك پژوهش چند رشته‌اي دراز مدت و روش هاي عملي كردن اين ايده، در سال 1897 وارد شوش شد.
در سال نخست، دويست هزار فرانك توسط پارلمان فرانسه به وي اعطا شد. نخستين دغدغه‌ وي ساختن يك خانه بزرگ اكتشافي روي بخش شمالي تپه موسوم «سيتادل» كه بعدها «آكروپل» ناميده شد كه به حالت قلعه نظامي بود. بنابراين در زمستان 8-1897پس از گمانه‌زني در شمال تپة اكروپل، با همكاري ژكيه كار احداث قلعة محل استقرار هيأت فرانسوي را به شكل يكي از قلاع قرون وسطاي اروپا آغاز كرد.
اين قلعه با استفاده از مصالح به د‌ست آمده از دوره هاي مختلف تپه هاي باستاني شوش ساخته شد و به شاتو (قصر) معروف گرديد. اين بناي عظيم و تحسين برانگيز بي شك مجلل‌ترين پايگاه باستان شناسي خاورميانه است.
پلان قلعه شوش (آکروپل) ذوزنقه شکل است که قاعده کوچک آن در سمت شمال واقع شده است. دور تا دور آن را راهرویی احاطه کرده و ردیف اتاق‌هایی به سمت حیاط، برگرد آن قرار گرفته‌اند. تقسیم بندی کلی قلعه شوش (آکروپل) با دو حیاط و فضاهای پیرامون این حیاط شکل می‌گیرد. قلعه شوش (آکروپل) دارای سه ورودی است که یکی از آنها در حال حاضر مسدود می‌باشد.
قلعه شوش (آکروپل) همانند قلاع قرون وسطی اروپا از 2 حیاط تشکیل شده که حیاط دوم مرتفع‌تر از حیاط اول است. در زیر حیاط دوم 2 تالار (زیرزمین) تعبیه شده است. قلعه شوش (آکروپل) کلا دو اشکوبه می‌باشد. بافت اصلی دیوارها از خشت است با روکشی از آجر. آجرها مربوط به ادوار مختلف تاریخی است.

فرانسوی‌ها کاملا وقیحانه از آجرهای بناهای تاریخی مکشوفه، در ساخت این قلعه استفاده کردند. عناصر تشکیل دهنده معماری شامل طاق‌های رومی، درگاه‌های قوسی و تزئینات آجری است که تماما از معماری ایرانی مایه گرفته و کل بنا توسط 2 معمار دزفولی ایجاد گردیده‌اند. از سال 1371 از این محل به عنوان پایگاه باستان‌شناسی و انبار نگهداری اشیای تاریخی استفاده می‌شود.
از دیگر قسمت‌های قلعه شوش (آکروپل) می‌توان به اتاقک شیشه‌ای موسوم به کلاه فرنگی و برج استوانه‌ای که در ضلع غربی قرار دارد و به عنوان کبوترخانه مورد استفاده قرار می‌گرفت و همچنین برجی دیگر که در وسط حیاط اول قرار دارد، اشاره کرد. از دیگر تزئینات قلعه شوش (آکروپل) نیز، نعل درگاه‌های قوسی و ایجاد نماهای تزئینی با آجر و همچنین نقاشی‌هایی به سبک تلفیقی اروپایی و شرقی و آجرهای کتیبه‌دار چشمگیرتر هستند.
در خلال جنگ تحمیلی و در سال‌های 1359 تا 1360 بارها این اثر تاریخی مورد حمله دشمن قرار گرفت و آسیب‌های جدی به آن وارد آمد. از سال 1371 تا 1373 قلعه شوش چندین‌بار مرمت اصولی شد ولی در سال 1375 متاسفانه قسمتی از راهرو‌ها و اتاق‌ها توسط سازمان میراث فرهنگی رنگ‌آمیزی شد ، در بهمن سال 1389قسمتی از کتابخانه قلعه فرو ریخت و در نهایت در آذر 91 قسمتی از دویار قلعه فرو نشست.

روزنویسهای سفرنویس درخصوص قلعه شوش (آکروپل):
ویرانه ای به نام قلعه شوش .
قلعه شوش (آکروپل)‌ و ادامه ویرانی

ته نویس: قرار نبود درباره این قلعه بنویسم و این گزارش اصلا کنکاشانه نیست

منابع و سرچشمه ها

سایت رونامه همشهری .
مسکوت ماندن ویرانی قلعه شوش .
آسیب باران به قلعه شوش (انجمن دوست داران میراث فرهنگی شوش)
ریزش قسمتی از دیوار قلعه شوش (انجمن دوست داران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان – آذر 1391)