قدیمی ترین عمارت پمپ بنزین ایران

نمی دانم قیمت بنزین ۱۰۰۰ تومانی یا بنزین ۲۰۰۰ هزار تومانی چه نقشی در اقتصاد ایران دارد و تاثیر آن بر گردشگری چیست !؟ اما اگر می خواهید بدانید قدیمی ترین عمارت پمپ بنزین ایران کجاست و وضعیت آن در حال حاضر چگونه است و با معماری پمپ بنزین به سبک ایرانی آشنا شوید این مقاله را دنبال کنید.
در فهرست آثار ملی ایران پمپ بنزینی ثبت شده به نام پمپ بنزین ری . در سند ثبت شده این اثر از پمپ بنزین ری به عنوان اولین پمپ بنزین ایران نام برده شده که البته در همان سال عده ای با این نظریه مخالف بودند و می گفتند: با توجه به اینکه این پمپ بنزین به عنوان جایگاه شماره ۳ ثبت شده نمی تواند اولین پمپ بنزین ایران باشد!! و دوم اینکه اولین پمپ بنزین توسط انگلیسی ها در شهر دالکی (در جاده بوشهر به شیراز) در سال ۱۳۲۲ ساخته شده !!!

قدیمی ترین تصویر از تنها پمپ بنزین ثبت شده در فهرست آثار ملی (پمپ بنزین ری)

قدیمی ترین تصویر از تنها پمپ بنزین ثبت شده در فهرست آثار ملی (پمپ بنزین ری)

البته آن طرف قضیه هم کارشناسان سازمان میراث فرهنگی اولین دلیلشان برای ثبت پمپ بنزین ری به عنوان اولین پمپ بنزین ایران تخریب بنای قدیمی پمپ بنزین دالکی می دانستند و هم کاشیکاری های معرق و منحصر به فرد پمپ بنزین ری
در نهایت امر پمپ بنزین ری که درست ۱۵ سال بعد از پمپ بنزین دالکی در سال ۱۳۳۷ ساخته شده بود را ثبت ملی کردند.  حالا این تازه اول ماجرا بود ؛ این پمپ بنزین بر روی حصار و خندق طهماسبی آن زمان ساخته شده بود و جایگاه کنونی آن کنار یک پل تازه تاسیس بود و طبق قوانین تمامی املاک کنار پل باید عقب نشینی می کردند . با احداث پل ری چون فقط یک ردیف ماشین می توانستند در جایگاه بنزین بزنند ، عملا پمپ بنزین از سال ۱۳۸۲ تعطیل شد و پمپ بنزین تبدیل شد به محل اسکان کارتن خوابها و معتادین.  اما پمپ بنزین ثبت ملی شده بود و اعتباری جهت مرمت اون در نظر گرفته شده بود پس مرمت شروع شد اما …. در سال ۱۳۸۷ مالکین پمپ بنزین تصمیم گرفتند ساختمان اداری پمپ بنزین را که به علت کاشی کاری هایش ثبت ملی شده ، شبانه تخریب و ساختمان اداری را در قسمت جنوب شرقی جایگاه احداث کنند . در نهایت به همین راحتی و بدون توجه کلیه قوانین ساختمان پمپ بنزین تخریب شد….!! آره به همین راحتی … ۸۰ سال قانون

پمپ بنزین ری قبل از تخریب - سال 1384

پمپ بنزین ری قبل از تخریب - سال ۱۳۸۴

آدرس پمپ بنزین ری : استان تهران ، شهر تهران ، میدان قیام ، سمت راست خیابان ری  ، زیر پل هوایی ری ، پلاک ۵۱۵
شماره ثبت در فهرست آثار ملی ایران : ۱۴۶۷۰ تاریخ ثبت ۱۶/۱۲/۱۳۸۴ ه خورشیدی
مختصات جغرافیایی ، آب و هوا ، نقشه و … :   ۵۱″۲۶’۱۶٫۳۹      N 35″40’21.14
ارتفاع از سطح دریا
: ۱۱۴۳ متر
پیرامون نام (وجه تسمیه) : به دلیل واقع شدن در خیابان ری به این نام شهره شد.
دوران و بانی اثر : پهلوی اول
امکان بازدید : تخریب شده و امکان بازدید …!!!!
مشخصات بنا : سازه ای به نام پمپ بنزین در ایران به عنوان یک بنای تازه وارد قلمداد می شد و نحوه ساخت آن کمی مشکل . پس باید ساخت آن تلفیقی باشد از معماری نوین و هنرهای معماری دوران پهلوی اول کالبد فیزیکی پمپ بنزین‌های کنونی، چند محور ستونی است، اما پمپ بنزین ری با پلانی به شکل سه مربع و پیش آمدگی در قسمتی از مربع میانی احدث شده بود.

کاشی کاری های نفیس پمپ بنزین ری

کاشی کاری های نفیس پمپ بنزین ری

بنای اداری پمپ بنزین در کل آجری و نمای آن به صورت طاق‌هایی با کاشی‌کاری‌های هفت رنگ فیروزه ای بوده ، طاق‌های قوس‌دار با کاشی‌کاری‌های نفیس ، قاب‌های دور هر طاق به صورت نقش گره بود که با طرح‌های اسلیمی تزیین شده که از فضای سوختگیری تفکیک شده بود. دیوارهای داخلی با اندود گچ پوشانده شده بود و …

پلان و نقشه پمپ بنزین ری

پلان و نقشه پمپ بنزین ری

حالا اگر اولین پمپ بنزین تهران یا ایران را ندید ، زیاد ناراحت نشوید ، چون مشابه آن وجود دارد ، اما کلی آثار در لیست میراث ملی کشورمان قرار دارد که تخریب شده و یا در حال تخریب است … کپی هم ندارد!!! خوب می خواهید کپی برابر اصل اولین پمپ بنزین تهران یا ایران را ببینید باید به خیابان ۱۵ خرداد غربی (بوذرجمهری سابق) بروید .

قدیمی ترین عمارت پمپ بنزین ایران - جایگاه 15 خرداد

قدیمی ترین عمارت پمپ بنزین ایران - جایگاه ۱۵ خرداد

آدرس پمپ بنزین شماره ۴ قدیمی ترین عمارت پمپ بنزین ایران : استان تهران ، شهر تهران ، خیابان ۱۵ خرداد غربی (بوذرجمهری سابق) ، روبروی کوچه شیخ الاسلام ، جایگاه شماره ۴
شماره ثبت در فهرست آثار ملی ایران : متاسفانه تاکنون ثبت ملی نشده است!!!
مختصات جغرافیایی ، آب و هوا ، نقشه و … :  E 51″24’42.30      N 35″40’44.39
ارتفاع از سطح دریا
: ۱۱۴۶ متر

کاشی کاری های قدیمی ترین عمارت پمپ بنزین ایران

کاشی کاری های قدیمی ترین عمارت پمپ بنزین ایران

کاشی کاری ها ، دیوارها و کلاً همه چیز همان پمپ بنزین ری است ، لذت فرو بردن نازل با نگاهی به کاشی کاری !!! راستی دیوارهای شرقی و غربی پمپ بنزین را از دست ندهید. مربوط به همان دوران است.

دیواره های پمپ بنزین 15 خرداد - قدیمی ترین عمارت پمپ بنزین ایران

دیواره های پمپ بنزین ۱۵ خرداد - قدیمی ترین عمارت پمپ بنزین ایران

البته اگر خواستید اولین پمپ دستی بنزین ایران را ببینید کمی راه طولانی تر است باید به شهر تبریز بروید و بعد هم به موزه سنجش . این پمپ ۱۰۰ ساله انگلیسی که از دو پیمانه شیشه ای برای نگهداری و پمپاژ بنزین تشکیل شده است، از طریق یک شلنگ متصل به مخزن پر از بنزین شده و پس از گردش بنزین در شیشه اول و انتقال آن به شیشه دوم، از طریق نازل باک خودرو را پر می کرده است. وجود سامانه خاصی این پمپ را به نمونه منحصر به فردی از دقت و کارآیی تبدیل کرده و از هدر رفتن بنزین جلوگیری به عمل می آورده است. افراد قبل از استفاده از این پمپ بنزین باید میزان بنزین مورد نظر خود را بر روی صفحه مدرج متصل به پمپ مشخص می کردند و سپس نسبت به پر کردن باک خودرو اقدام می نمودند. با این تمهید، پمپ به شکل خودکار در میزان بنزین تعیین شده قفل می شد و بنزین بیشتری از پمپ خارج نمی گردید.

پمپ بنزین ری در سال 1390 بعد از تخریب

پمپ بنزین ری در سال ۱۳۹۰ بعد از تخریب

تاریخچه احداث پمپ بنزین دالکی بوشهر از زبان امرالله خان صولتی:

آقایی بنام حاج محمد حسن که پسری هم داشت بنام ابوالقاسم دو تا مغازه داشت کنار منزل سابق مشهدی علی صیادی (مشرق مطب فعلی دکتر رازقی) که محل توزیع نفت بود. آن زمان منبع ذخیره نبود؛ بشکه های ۲۰۰ لیتری بود که کنار هم گذاشته بودند و با یک پمپ سیار که روی چرخ بود بنام ستاپ پمپ  (Setuppump) نفت را در شیشه های پنج لیتری می کردند و می فروختند. در سال ۱۳۲۱ شخصی بنام مهندس فخمی آمد و محاسبه کرد و برای اینکه ماشین انگلیسی ها در مسیر بوشهر ـ شیراز با مشکل کمبود سوخت مواجه نشوند در کجاها باید پمپ بنزین ساخته شود و بعد از بوشهر، دالکی را برای این کار انتخاب کرد. آن موقع برازجان و هیچ جای دیگر پمپ بنزین نبود. اولین متولی پمپ بنزین دالکی شخصی بنام اشراقی بود. بعدش سید حسین عزیزی و بعدش شخصی بنام بهاری بود که دندانهایش را کشید و دیوانه شد!!  اولین کارگران و پمپ چی های پمپ بنزین حاج خداکرم یزدان پناه ، حاج علی کبگانی و شخصی بنام یدالهی از اهالی کازرون بودند. بعد از آقای بهاری که دیوانه شد؛ امور پمپ بنزین به حاکم وقت دالکی نعمت الله خان صولتی واگذار شد و بعد از وی به هیبت الله خان و بعدش به امرالله خان این مسئولیت رسید که تا سال۱۳۶۲ ادامه داشت و پس از آن پمپ بنزین به حاج ابراهیم معینیان رسید و هم اکنون نیز چند سالی است حسین صولت پور این مسئولیت را بر عهده دارد که علاوه بر پمپ بنزین قدیم، پمپ بنزین جدیدی را نیز کنار جاده اصلی بوشهر ـ شیراز دائر و راه اندازی کرده است.

منابع:

اسناد شرکت معماری و مرمت ایدر
اسناد ثبتی فهرست آثار ثبتی ملی ایران در سازمان میراث فرهنگی

۲۳ اردیبهشت, ۱۳۹۱ توسط

۱۹ همسفر

  1. همیشه آس برای روی کردن داری شهریار عزیز
    عالی و کامل

    شهریار: استادهایی مثل شما داشته باشیم ، چرا آس رو نکنیم ، در باغ سبز شما ، جسارت نوشتن را به ما آموخت

  2. درود جناب شهریار
    این هم از آن ماجراهایی که تلخند رو به لب می نشونه ، چه قدر باید افسوس خورد و تا کی؟ خدا میدونه
    سپاس

    شهریار: تا زمانی که ما مردم ایران زمین نخواهیم ، دنیا همین رنگ است !!!

  3. واقعا لذت بردم از این پست! :)

    شهریار :‌ درود و سپاس

  4. nafisekr

    ازاینکه چنین مکانهایی هست نمی دونیم…..
    خراب میشن نمی بینیم و حتا نمی فهمیم…….
    غمگینم…….
    چرا؟؟؟؟؟؟؟؟

    شهریار: وظیفه من و شما مشخص است ، حتی اطلاع رسانی هم می تواند باعث جلوگیری از تخریب های بیشتر شود … امیدوارم همیشه شاد باشید و سلامت

  5. درود بر شما
    نسخه الکترونیکی شمارگان قبلی ماهنامه میراث پارس روی تارنمای نشریه قرار داده شد. میراث پارس پنجره ای است به پیشینه ارزشمند تاریخ و فرهنگ ایران زمین که در تیراژ پانزده هزار نسخه منتشر و در سراسر ایران توزیع می شود. حضور و قلم شما در این نشریه باعث افتخار است.
    روابط عمومی میراث پارس

    شهریار: سپاس از حضور شما در سفرنویس و دعوتتان ، مشتاقانه در خدمت شما هستم

  6. عالی بود جناب شهریار.
    از این خرابیها زیاد هستش و زیاد میبینیم ، همینی که افرادی مثل شما اطلاع رسانی میکنن، کار خیلی بزرگیه

    شهریار: البته نباید بگزاریم این تخریبها برایمان عادی شود و زیاد ببینیم

  7. تهران گنجینه ایست از تاریخ ۲۰۰ سال اخیر ایران، چقدر حیف که کسی دنبال تهران گردی نمی باشد. پیشنهاد میکنم همزمان با این پست ها برنامه ای در جهت حضور در این مناطق و بازدید از آنها هم ترتیب دهید. در صورت تمایل می توانم دوستانی که در این زمینه تجربه دارند را معرفی کنم.

    شهریار: با کمال میل در خدمت شما هستم

  8. با درود بر شهریار عزیز ؛ ان عبارت ۸۰ سال مرا به یاد کتاب “یک کلمه” مستشارالدوله انداخت که پس از صد سال از جنبش مشروطیت تا کنون هنوز مطالبش تازه است!!!! و هنوز ملت ما که متاسفانه هنوز “ملت” نشده است مشکل بزرگ قانون دارد!!!….نکته ی بعدی نقش کاشی های هفت رنگ در این بناهاست ؛ گویی هنوز سازندگان بنا عصر جدید را درک نکرده اند و هنوز آن فضای فیروزه ای را در خیال خود می جویند!؟ البته این فضای آسمانی برای همه ی ما سخت رویایی است! گزارشی دقیق و خواندنی بود و البته نوشته های جناب شهریار یک ویژگی ثابت و همیشگی دارد و آن هم دقت است اری دقت….بسیار عالی بود.

    شهریار: متاسفانه ؛ ما دچار فراموشی خویشتن شده ایم

  9. خیلی خوب بود ، عالی مثل همیشه

    شهریار: سپاس

  10. آقا جان در گردشگری خیلی تاثیر داره قیمت بنزین خودتون هم این و میدونید ، ولی باید دیدنی باشه…ایران اینقدر بزرگه….اصلا بنظر من باید مااول ایرانگردی بکنیم بعد جهانگردی….

    شهریار: جناب آقای زائری ، مطمئن هستم که همه می دانیم !! اما مطمئن نیستم که همه بدانند چه بر سرشان و چه برسر میراثشان می آید

  11. یه وقتایی آدم یه چیزایی می خونه پشیمون میشه از خوندن و نوشتن .نه اینکه فک کنین ایرادی به نوشته شما هست نه بخدا .من دلم از این گرفت که اینجایی که من هستم برای گردشگری یه چیزایی نشونت میدن و با افتخار از قدمتش حرف می زنن که خیلی دیگه قدیمی باشه مال ۱۰۰ یا ۱۵۰ سال پیشه و چنان ازش مجافظت میشه مثه یه گنج خیلی ارزشمند که خب البته براشون هم ارزشمندهم هست .اونوقت تو مملکت ما به همین راحتی یه اثر ثبت شده ملی رو تخریب می کنن آب از آب تکون نمی خوره.
    این سایت پر از اطلاعات مفیده .حیف که من نیستم اینجاهایی رو که معرفی می کنین ببینم .

    شهریار: آخر آنجا که شما تشریف دارید بلاد کفر است و اینجا ..

  12. سلام
    واقعا جالب بود..کامل وجامع موفق باشی.. راستی بابت لینک کنگاور ممنون لطف کردی…

    شهریار: لطف دارید

  13. درود و سپاس. مایه خوشوقتی است که با تارنمای شما آشنا شدم. با این مطلب در ذهن من از پمپ بنزین قصر باشکوهی ساختید. همۀ رؤیاهاتان پر از آینه و کاشی باد.

    شهریار: از آرزوی زیبایتان بی نهایت خرسند شدم و بعد از دیدن تارنمای شما ، آروزی سفر به خراسان به همراه سرکارعالی را در سر پرواندم.

  14. درود جناب شهریار بیشتر از خود پمپ بنزین دلم برای آن کاشیهای معرق هفت رنگ سوخت .ازدقت نظر شما بینهایت سپاسگزارم فکر نمیکردم هیچ علاقه ای به خواندن مطلبی درمورد اینگونه فضاها داشته باشم اما جادوی نوشته شما مرا ترغیب به خواندن کرد .راستی یک سئوال همیشه آزارم میدهد اینکه چرا ما در گذشته ها اینقدر به عنصر زیبایی در معماریمان از مسجدو مدرسهو حمام بگیر تا پل وخانه وهر چیزی که فکرش را بکنی اهمیت میدادیم ولی امروز تا این حد از آن فاصله گرفته ایم این موضوع برای من بسیار غم انگیز است

    شهریار:‌ ابتدا از لطفتان نسبت به نوشته حقیر سپاس گزارم ، به نظر من عواملی زیادی موثر است ، اولین آن هم این است که ما خودمان هم دیگر دوستدار اینگونه فضا ها نیستیم ، کدام یک از ما علاقه مند به استفاده از کاشی کاری در منازلمان هستیم!!!

  15. ادامه بده پسر خیلی خوبه. مطالبت رو پی گیری می کنم. اتفاقا به عنوان یه الگو سر کلاسام ازت یاد می کنم.

    شهریار:‌ از اظهار لطف صمیمانه و استادانه شما نسبت به مطالب حقیر بی نهایت سپاس گزارم و باعث افتخار من است که شما خواننده اینجا هستید

  16. سپاس بابت این مطلب. برایم خیلی جالب بود. فقط فکر می کنم تاریخ زیر عکس اول یا تاریخی که در پاراگراف سوم نوشتی اشتباه شده. زیر عکس تاریخ احداث پمپ بنزین ۱۳۱۰ است و در پاراگراف سوم ۱۳۳۷! شاید هم من اشتباه می کنم.
    سلامت باشی

    شهریار: از تذکر به جای شما بی نهایت سپاس گزارم ، موضوع مورد اشاره اصلاح شد

  17. احمد

    از ماست که بر ماست!

    شهریار: و اینجا ایران است

  18. اینکه مطالب شما اینقدر کامل و با آدرس دقیق است خیلی مطالعه رو لذتبخش میکنه.. بسیار عالین. من همه رو دنبال میکنم. ممنون. صدرا

    شهریار: شما لطف دارید ، سپاس

  19. سلام
    چرا یکی از دوستانی که در گردشگری فعالیت دارند کاندید شورای شهر نمی شوند تا شاید مگر احتمالا بشود جلوی این تخریب ها را گرفت …
    اطلاعات خوبی به دست آوردم متشکرم

    شهریار: سلام ، اول اینکه شخصی که علاقمند به میراث ما داشته باشد و مدیر هم باشد کم است!! دوم آنکه اگر هم شخصی علاقمند کاندید شود ، افراد زیادی نیستند که به او رای دهند ، سوما اگر هم آن شخص دلسوز رای بیاورد ، وقتی در شورا برود ، اخلاق مدیران دولتی را می گیرد و دیگر دلش برای میراث نمی سوزد!!!

همسفران

طراحی سایت

دیزل ژنراتور

دوربین مدار بسته

تصفیه آب

تصفیه فاضلاب

تصفیه فاضلاب صنعتی

تصفیه آب خانگی

آنتی اسکالانت

پکیج فاضلاب صنعتی

اسمز معکوس

آب شیرین کن

فیلتر شنی

سپتیک

تصفیه هوا

دستگاه تصفیه هوا

تاتو ابرو

کاشت مژه

آموزش کاشت مژه

آموزش تاتو

آموزش cnc

آموزش catia

cnc

catia

لیپوماتیک

چرم

مبل چرم

مبلمان چرم

تخریب ساختمان

گودبرداری

خاکبرداری

سیم و کابل

کابل کامپیوتر

تحصیل در آلمان

اعزام دانشجو به آلمان

ایزو

ایزو

ایزو

بلیط هواپیما

پنجره upvc

پنجره دو جداره

پنجره upvc

پنجره دو جداره